Het persoon-willen-zijn

Als je in het onderwijs werkt, kun je er niet meer omheen. Hoogleraar Gert Biesta die het gesprek over ‘wat vinden wij goed onderwijs’ weer op de kaart zette. Hij heeft al heel wat geschreven over het onderwijs en zijn drieslag ‘kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming (of subjectificatie)’ moet inmiddels elke onderwijsprofessional bekend in de oren klinken. Deze week las ik een interview met Gert Biesta waarin hij het begrip ‘persoonsvorming’ of ‘subjectivicatie’ nader toelichtte. Bij het lezen van dit interview gingen mijn gedachten continue naar mijn eigen levensreis waarin mindfulness op dit moment een grote rol speelt.

(voor de niet-onderwijs-lezers alhier) Goed onderwijs omvat kwalificatie, leerlingen worden opgeleid naar een einddoel (diploma, overgang volgend onderwijsniveau, certificaat, etc.), socialisatie, waarin leerlingen leren zich te gedragen in sociaal verband (van de regels en mores in de klas/school, tot de (ongeschreven) regels in een samenleving) en personificatie, waarin leerlingen groeien als mens (hun eigen sterktes en zwaktes leren kennen en leren zich te verhouden tot de wereld klein of groot om hen heen).

Verkeersregels zijn belangrijk (socialisatie), maar ik hoop dat we meer meegeven op zondagse ritjes. Bijvoorbeeld (personificatie) het plezier in buiten zijn of een stukje milieubewustzijn.

Gert Biesta beschrijft de gronslag van ‘subjectivicatie’ als een vraag: “Wil je verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven?“. Subjectivicatie gaat nadrukkelijk niet over het doel om aan leerlingen, aan kinderen, te vertellen ‘hoe het hoort’. Dat is nou juist onderdeel van ‘socialisatie’ in het onderwijs. Maar ‘subjectivicatie’ gaat om de groei in de manier waarop leerlingen naar de wereld (durven) kijken, de manier waarop zij reageren en óf zij daar hun eigen rol en hun eigen aandeel in willen nemen.

Mindfulness is voor mij stil kunnen staan in het moment, om vervolgens je ervan bewust te zijn dat je een keuze hebt. Het maken van die keuze is dan eveneens een bewuste stap, in plaats van een reflexmatige handeling. En zelfs in situaties waarin we niets te kiezen hebben, kunnen we nog steeds kiezen hoe we die situaties ondergaan. Zoals ik ooit leerde in een cursus ‘seven habits‘: ‘you carry your own weather‘. Gert Biesta zegt: “Hoe je je verhoudt tot dingen waar je géén greep op hebt, dat moet je oefenen.” En daarmee raakt hij voor mij de kern van wat ik ieder kind, iedereen, zou willen meegeven. Ik las het ook van Pema Chodron in Falen – opnieuw falen – steeds beter falen. Het leven is vol onzekerheden, het enige wat je zeker weten gaat tegenkomen zijn momenten waarin het niet lukt. En dan is de vraag hoe je daar op reageert.

Welke houding neem jij aan wanneer er dingen op je pad komen waar je geen greep op hebt. Durf je op te staan? Durf je verantwoordelijkheid te nemen? Durf je ruimte te bieden aan de ander? Durf je toe te geven dat er iets verkeerd is gegaan, dat je iets anders had kunnen of willen doen? Durf je het ongemak te dragen? Durf je daadwerkelijk te voelen wat er op je af komt? Mindfulness is durven stilstaan en daarna een keuze maken. Je verhouden tot dingen waar je geen greep op hebt, is eveneens stilstaan en je realiseren dat je wel een keuze hebt. Durven stilstaan is een belangrijke eerste stap. Ik hoop nog heel vaak bewust stil te kunnen staan en ik hoop mijn eigen kinderen, en de kinderen die ik raak met mijn (onderwijs-)werk, de ruimte te geven en de vaardigheid te leren om dit ook te doen.

Advertentie

Overgave

Gisteren las ik bij prinses op de kikkererwt over het (borst-)voeden van haar tweelingdochters en de overgave die daarvoor nodig is. Het maakte mij even weemoedig naar de prachtige, en soms ook lastige, periode waarin ik twee keer een baby mocht borstvoeden tot in de peuterfase.

“Dat het leven anders is, als je kleine kinderen te verzorgen hebt.”

Het woord overgave bleef hangen. Vanochtend fietste ik naar een yogales en realiseerde ik me dat het ouderschap volop bestaat uit overgeven. Een overgave die je niet bevat voordat je de zorg hebt over een kind. Een overgave die o zo logisch is als je een klein hummeltje in je handen houdt. Een hummeltje dat afhankelijk is van anderen voor voedsel, voor verzorging en voor liefde. Iedereen begrijpt dat je daar als ouders hoge prioriteit aan geeft. Dat het leven anders is, als je kleine kinderen te verzorgen hebt.

Diezelfde overgave blijft nodig, maar is veel minder vanzelfsprekend, als je kinderen groter worden. Wie anders dan de ouders kan zich overgeven aan een kind dat slecht doorslaapt en jouw nabijheid nodig heeft om donkere nachtelijke momenten te overwinnen? Wie anders dan de ouders komen op voor een kind dat op school extra aandacht moet krijgen? Wie anders dan de ouders fietsen op en neer naar school, zwemles, sport, muziek en moedigen de kinderen aan hun best te doen, om mee te doen, om zich te laten zien. Wie anders dan de ouders helpen hun kind speelafspraken te maken, cadeautjes te knutselen, groter te groeien?

En ja, veel dingen worden makkelijker als de kinderen groter worden. De basisbehoeften, zoals eten, slapen, schoon zijn, die worden steeds meer zelfstandig gedekt. Maar de basisbehoefte gezien te worden, een relatie te hebben met de wereld om je heen, om vertrouwen te krijgen en autonomer te mogen worden. Die behoeften moeten door de ouders gefaciliteerd worden.

Gelukkig voor de meeste ouders kun je die basisbehoeften samen creëren voor je kind of kinderen. Kun je stukjes ervan uit handen geven, aan de juf op school, aan degene die voor jouw kind zorgt als jij er even niet bent, aan familieleden die een rol spelen in het leven van de kinderen.

“dat ouderschap voortdurende overgave is.”

“En dat ik dat soms moeilijk vind.

Terug naar het woord overgave. Ik realiseerde me weer eens, op de fiets waar mijn gedachten rondzongen op het tempo van mijn pedalen, dat ouderschap voortdurende overgave is. En dat ik dat soms moeilijk vind. Ik wil graag mijzelf zijn, naast alle rollen die ik heb. Maar misschien kan ik me iets meer overgeven aan die rollen. Zodat ik mijn aandacht meer bij mijn kinderen heb, als ik bij ze ben. Maar ook meer bij mezelf kan hebben als ik dan even later op dat yogamatje lig. En weer meer de manager van het huishouden ben als ik in de supermarkt loop. Wat meer de professional ben, als ik achter mijn bureau zit en vervolgens thuis weer volop moeder en na kinderbedtijd partner kan zijn. Overgave aan elk van de rollen in plaats van telkens een verwaterde mengelmoes? Ik ga het eens proberen.

Overgave.