Een nieuw (school-)jaar

Een nieuw jaar, een nieuw begin. Na zes heerlijke weken vakantie (voor beide kinderen en, hoe luxe, dit keer ook voor mij) was maandag weer de eerste ‘gewone’ dag.

Gewoon. Gewoon? Nee, het is niet gewoon. Nog nooit eerder besefte ik zo goed, hoe groot de zegen van ‘gewoon’ is. Ik werk al ruim 10 jaar in het onderwijs en de start van een nieuw schooljaar is altijd een bijzonder moment. Werkend vlakbij de directie van een grote scholengemeenschap zie je elk jaar de opluchting op de gezichten als iedereen ‘gewoon’ weer aan het jaar kan beginnen. Als er geen ongelukken zijn gebeurd, als er geen slecht nieuws is gekomen, als er niets bijzonders is gebeurd in de zomerperiode.

Tien dagen voor het einde van onze zomervakantie kwam het bericht dat een goede vriend van ons getroffen is door kanker. Vlak voor de zomer zijn hij en manLief nog samen op pad geweest voor het goede doel. En nu is zijn wereld op z’n kop gezet door een slecht bericht. Alles wat vanzelfsprekend was, wordt ineens een vraagteken. Niks meer gewoon.

Alles wat vanzelfsprekend was, wordt ineens een vraagteken.

Terwijl we wachtten op nader nieuws van deze vriend, kwam het volgende slechte bericht. Een docente van de basisschool was opgenomen in het ziekenhuis en haar toestand was kritiek. Als voorzitter van het bestuur werd ik geïnformeerd, als mens, als moeder, als partner voel je het verdriet en de spanning. Na een aantal dagen van intens meeleven met alle updates, soms beter, soms slechter, is zij donderdag overleden. Hoezo, gewoon? Niets is meer gewoon als zoiets gebeurt. Haar partner, haar kinderen… Hoe gaan zij ooit nog ‘gewoon’ weer aan de slag na de zomervakantie?

Dus, ik sta stil. Soms letterlijk, bijvoorbeeld als ik in de aula van de school even naar de foto van deze overleden juf kijk. Soms figuurlijk, als ik op de bank zit en mijn gedachten laat gaan naar de rollercoaster waarin iemand kan belanden omdat er kanker wordt geconstateerd. Andere keren met blijdschap in mijn hart, bijvoorbeeld toen ik onderstaande foto van manLief kreeg. Onze kinderen, op hun eigen fiets op weg naar school.

En gelukkig voor hen, voelt dat dan toch weer heel gewoon.

Advertentie

Het persoon-willen-zijn

Als je in het onderwijs werkt, kun je er niet meer omheen. Hoogleraar Gert Biesta die het gesprek over ‘wat vinden wij goed onderwijs’ weer op de kaart zette. Hij heeft al heel wat geschreven over het onderwijs en zijn drieslag ‘kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming (of subjectificatie)’ moet inmiddels elke onderwijsprofessional bekend in de oren klinken. Deze week las ik een interview met Gert Biesta waarin hij het begrip ‘persoonsvorming’ of ‘subjectivicatie’ nader toelichtte. Bij het lezen van dit interview gingen mijn gedachten continue naar mijn eigen levensreis waarin mindfulness op dit moment een grote rol speelt.

(voor de niet-onderwijs-lezers alhier) Goed onderwijs omvat kwalificatie, leerlingen worden opgeleid naar een einddoel (diploma, overgang volgend onderwijsniveau, certificaat, etc.), socialisatie, waarin leerlingen leren zich te gedragen in sociaal verband (van de regels en mores in de klas/school, tot de (ongeschreven) regels in een samenleving) en personificatie, waarin leerlingen groeien als mens (hun eigen sterktes en zwaktes leren kennen en leren zich te verhouden tot de wereld klein of groot om hen heen).

Verkeersregels zijn belangrijk (socialisatie), maar ik hoop dat we meer meegeven op zondagse ritjes. Bijvoorbeeld (personificatie) het plezier in buiten zijn of een stukje milieubewustzijn.

Gert Biesta beschrijft de gronslag van ‘subjectivicatie’ als een vraag: “Wil je verantwoordelijkheid nemen voor je eigen leven?“. Subjectivicatie gaat nadrukkelijk niet over het doel om aan leerlingen, aan kinderen, te vertellen ‘hoe het hoort’. Dat is nou juist onderdeel van ‘socialisatie’ in het onderwijs. Maar ‘subjectivicatie’ gaat om de groei in de manier waarop leerlingen naar de wereld (durven) kijken, de manier waarop zij reageren en óf zij daar hun eigen rol en hun eigen aandeel in willen nemen.

Mindfulness is voor mij stil kunnen staan in het moment, om vervolgens je ervan bewust te zijn dat je een keuze hebt. Het maken van die keuze is dan eveneens een bewuste stap, in plaats van een reflexmatige handeling. En zelfs in situaties waarin we niets te kiezen hebben, kunnen we nog steeds kiezen hoe we die situaties ondergaan. Zoals ik ooit leerde in een cursus ‘seven habits‘: ‘you carry your own weather‘. Gert Biesta zegt: “Hoe je je verhoudt tot dingen waar je géén greep op hebt, dat moet je oefenen.” En daarmee raakt hij voor mij de kern van wat ik ieder kind, iedereen, zou willen meegeven. Ik las het ook van Pema Chodron in Falen – opnieuw falen – steeds beter falen. Het leven is vol onzekerheden, het enige wat je zeker weten gaat tegenkomen zijn momenten waarin het niet lukt. En dan is de vraag hoe je daar op reageert.

Welke houding neem jij aan wanneer er dingen op je pad komen waar je geen greep op hebt. Durf je op te staan? Durf je verantwoordelijkheid te nemen? Durf je ruimte te bieden aan de ander? Durf je toe te geven dat er iets verkeerd is gegaan, dat je iets anders had kunnen of willen doen? Durf je het ongemak te dragen? Durf je daadwerkelijk te voelen wat er op je af komt? Mindfulness is durven stilstaan en daarna een keuze maken. Je verhouden tot dingen waar je geen greep op hebt, is eveneens stilstaan en je realiseren dat je wel een keuze hebt. Durven stilstaan is een belangrijke eerste stap. Ik hoop nog heel vaak bewust stil te kunnen staan en ik hoop mijn eigen kinderen, en de kinderen die ik raak met mijn (onderwijs-)werk, de ruimte te geven en de vaardigheid te leren om dit ook te doen.